Restrukturyzacja to narzędzie, które ma umożliwić przedsiębiorcy kontynuowanie działalności gospodarczej w warunkach utraty płynności finansowej. W praktyce oznacza to możliwość ochrony firmy przed upadłością poprzez zawarcie układu z wierzycielami i wypracowanie nowych zasad spłaty zobowiązań. Szczególne znaczenie w tym procesie ma leasing, a więc forma finansowania zakupu środków trwałych, w tym zwłaszcza samochodów osobowych. W niniejszym artykule wyjaśniam, czym jest restrukturyzacja w kontekście leasingu, jak wygląda sytuacja leasingobiorcy w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego i jakie obowiązki mają leasingodawcy oraz wierzyciele.
Czym jest restrukturyzacja i jakie ma znaczenie dla przedsiębiorcy korzystającego z leasingu
Restrukturyzacja firmy to proces, którego celem jest uniknięcie upadłości i zachowanie płynności finansowej dłużnika. Zasady określa prawo restrukturyzacyjne, które przewiduje różne tryby postępowania, w tym postępowanie układowe. Dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego rozpoczyna się szczególny reżim ochrony przedsiębiorcy przed wierzycielami, co ma bezpośrednie znaczenie dla umów leasingowych.
Dla przedsiębiorcy oznacza to:
- zawieszenie możliwości wypowiedzenia umowy leasingu przez leasingodawcę,
- objęcie wierzytelności z tytułu rat leasingowych układem,
- ochronę przed egzekucją prowadzoną przez wierzycieli.
Postępowanie układowe i rola doradcy restrukturyzacyjnego
Postępowanie układowe to tryb, w którym dłużnik proponuje wierzycielom układ – np. zmniejszenie wysokości rat leasingowych, wydłużenie terminów płatności lub częściowe umorzenie wierzytelności. Doradca restrukturyzacyjny pełni tu kluczową rolę, ponieważ przygotowuje spis wierzytelności, analizuje koszty działalności gospodarczej i prowadzi negocjacje z leasingodawcami.
W procesie restrukturyzacji leasingobiorca nadal korzysta z przedmiotu leasingu, a jego obowiązkiem jest regulowanie bieżących rat leasingowych, które przypadają po dniu otwarcia postępowania. Wierzytelności z tytułu umowy leasingu sprzed tego dnia mogą zostać objęte układem.
Leasing operacyjny i finansowy – czym różnią się w trakcie restrukturyzacji
Leasing operacyjny i finansowy różnią się skutkami podatkowymi i bilansem własności przedmiotu leasingu. W przypadku leasingu operacyjnego przedmiot leasingu nie stanowi środka trwałego leasingobiorcy, a raty leasingu operacyjnego można ująć w kosztach uzyskania przychodu. Z kolei w przypadku leasingu finansowego samochód osobowy lub inny środek trwały staje się składnikiem majątku przedsiębiorcy, a możliwe są odpisy amortyzacyjne.
W trakcie restrukturyzacji:
- leasing operacyjny – ratę leasingu operacyjnego traktuje się jako bieżące świadczenie, które musi być regulowane,
- leasing finansowy – umowa leasingu finansowego w większym stopniu przypomina kredyt, dlatego wierzyciel ma prawo dochodzić wierzytelności w spisie wierzytelności.
Leasing a restrukturyzacja – obowiązki i ograniczenia leasingodawcy
Leasingodawca, czyli właściciel przedmiotu leasingu, po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego nie może dokonać wypowiedzenia umowy leasingu z powodu zaległości powstałych przed tym dniem. Wypowiedzenie umowy leasingu finansowego lub operacyjnego może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy leasingobiorca nie reguluje bieżących płatności rat po otwarciu postępowania.
W praktyce oznacza to, że:
- leasingodawca nie może żądać zwrotu samochodu w leasingu,
- wierzytelności z tytułu umowy leasingu mogą zostać objęte układem,
- dłużnik ma obowiązek regulować świadczenia bieżące.
Samochód osobowy w leasingu a podatki – VAT, PIT i koszty eksploatacyjne
Przedmiot leasingu, np. samochód osobowy, jest często kluczowym środkiem trwałym w działalności gospodarczej. Leasingobiorca może ujmować w kosztach uzyskania przychodu raty leasingowe oraz koszty eksploatacyjne, takie jak zakup paliwa czy serwis. Na gruncie VAT podatnik VAT ma prawo do odliczenia podatku VAT od części raty i wydatków związanych z eksploatacją, pod warunkiem prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu.
Po zakończeniu umowy leasingu możliwa jest restrukturyzacja zobowiązań związanych z wykupem przedmiotu leasingu, przy czym własności przedmiotu leasingu leasingobiorca nabywa dopiero po wykupie.
Umowa leasingu w procesie restrukturyzacyjnym a spis wierzytelności
W trakcie restrukturyzacji firma leasingowa zgłasza wierzytelności z tytułu umowy leasingu do spisu wierzytelności. Wierzytelności z tytułu rat leasingowych, które stały się wymagalne przed dniem otwarcia postępowania, mogą być objęte układem. Natomiast raty, które przypadają po dniu otwarcia postępowania do dnia wymagalności każdego świadczenia, muszą być regulowane na bieżąco.
Leasingobiorca musi zatem rozróżniać:
- wierzytelności objęte układem,
- płatności rat bieżących, które nie mogą być restrukturyzowane.
Leasing w postępowaniu restrukturyzacyjnym a ryzyko upadłości
W przypadku, gdy postępowanie restrukturyzacyjne nie zakończy się zatwierdzeniem układu, może dojść do upadłości. Wtedy przedmiot leasingu nie stanowi majątku masy upadłości, ponieważ należy do leasingodawcy. Leasingobiorca traci prawo do korzystania z samochodu czy innego środka trwałego, a wierzyciel leasingowy dochodzi swoich roszczeń w ramach postępowania upadłościowego.
Leasing i restrukturyzacja firmy w praktyce
Leasing w postępowaniu restrukturyzacyjnym stanowi istotny element procesu naprawczego przedsiębiorcy. Dla dłużnika oznacza to możliwość dalszego korzystania z przedmiotu leasingu, pod warunkiem terminowego regulowania bieżących rat. Dla leasingodawcy – ograniczenia w zakresie wypowiedzenia umowy oraz konieczność zgłaszania wierzytelności do spisu.
Możliwa jest restrukturyzacja firmy z jednoczesnym finansowaniem zakupu środków trwałych w formie leasingu, jednak wymaga to ścisłej współpracy z doradcą restrukturyzacyjnym i odpowiedniego przygotowania propozycji układowych. Dzięki temu przedsiębiorca ma szansę na zachowanie płynności finansowej i uniknięcie upadłości.
Przeczytaj także: Restrukturyzacja działu sprzedaży jako element skutecznej restrukturyzacji firmy